زان پس که توان و عوامل داخلی و خارجی استکبار در همه ی عرصه ها بر ضد این انقلاب به کار رفت ، اهمیت و نقش دو عامل ولایت و شهادت در تضمین صیانت و دوام انقلاب و گوشه هایی از صحنه ی عاشورا در دفاع مقدس بازتابید.
هزاران گوهر گران درخشید و دهه ی شصت اوج زیبایی ، حماسه و افتخار تاریخ ایران گردید.
در سال های میانی دهه ی هفتاد بیم آن می رفت گران ترین گوهرهای تاریخ را غبارغفلت فرو گیرد و شفاف ترین آینه های  تاریخ را زنگار فراموشی فراگیرد که بار  دیگر چونان همیشه اشارتی شد و ضمانتی گردید.
ولایت فقیه این هدیه الهی اشارت فرمود تا غبار و زنگار از گوهر و آیینه برداریم وارزش و تابش آن ها را ضمانت نماییم.
کنگره بزرگداشت سرداران شهید و شهدای استان ها چون نسیمی روح پرور در استان در میهن اسلامی وزید و بسان چشمه ای زلال بر عطش جان جامعه جاری شد.
در خراسان با فروغ جان بخش مضجع منیر حضرت ثامن الائمه علیه السلام سهم خراسانیان از این فیض قدسی مضاعف گردید تا وارثان شهیدان این دیار را از میراث شهیدان حاصلی فزون تر و افتخاری بیشتر فراهم گردد.
دبیرخانه مرکزی کنگره بزرگداشت سرداران شهید و بیست و سه هزار شهید استانهای خراسان که از نخستین روزهای سال 1377 تاسیس شد ، با حرکتی تدریجی اما تکاملی و پویا
به دستاوردهای عظیم و گرانمایه از حاصل جست و جو در آثار حماسه آفرینان عرصه ی جهاد و شهادت نایل شد که در برخی موارد نظیری برای آن نمی توان یافت.   

****
جمع آوري
اساسی ترین کار و ضروری ترین اقدام در جهت تجلیل از شهدا و معرفی آنان به جامعه ، پاسخ به این پرسش ها است که :
شهدا که بودند ؟ چگونه بودند؟
شهدا چه کردند ؟ و شهدا چه گفتند ؟
و چرا شهدا در قرآن و احادیث و کلام بزرگان
بزرگند و گرانقدر و گرانمایه ؟
این نیز تنها با اقدام براساس اصول روش ها و تجربه هایی است که با تلاش سترگ و سخت در امر سرگذشت پژوهی و جمع آوری آثار شهدا بدست آمده است.اقداماتی که موجد یکی از گنجینه های گرانسنگ تاریخی و موجب بهره برداری های گسترده ادبی و هنری در طول زمان ها و برای نسل های آینده است.

اهداف
1- جستجو و جمع آوری آثار صوتی ، تصویری و کتبی شهدا و جلوگیری از تضییع و فقدان آنها.
2- جمع آوری خاطرات مربوط به شهدا و جلوگیری از فراموش شدن آنها.
3- شناسایی اشیا و آثار حجمی متعلق به شهدا.
4- باز شناسی و معرفی شخصیت شهدا.

ب ) اقدامات

1- تشکیل تیمها و گروه های جمع آوری و سرگذشت پژوهشی و آموزش و توجیه آنان .
حدود 6000 نفر از خواهران و برادران علاقمند واجد شرایط در مرکز استان و سایر شهرستانها در زمینه سرگذشت پژوهشی و جمع آوری آثار شهدا آموزش دیده و در این امر مهم و اساسی تلاش کرده اند و این امر با توجه به ضرورت کار تداوم خواهد داشت.
2- شناسایی منابع انسانی اطلاعات و توجیه آنان در مورد اهداف و اهمیت کار.
تعداد منابع انسانی مطلع و آشنا ، اعم از اعضای خانواده ، دوستان و همرزمان شهدا که مورد پرسش و مصاحبه قرار گرفته اند به 91000 نفر می رسد و  تلاش در این زمینه با توجه به تشکیل پرونده های جدید و باز بودن پرونده های تشکیل شده همچنان ادامه دارد.

3- اخذ اطلاعات به صورت کتبی ، صوتی و تصویری
در این مرحله اطلاعات موجود و مورد نیاز اعم از خاطرات ، سرگذشت ، شرح زندگی و فعالیت ها و سایر مطالب قابل توجه و حائز اهمیت مربوط به شهدا به صورت های مختلف کتبی (تکمیل فرم ها و پرسشنامه ها ) ، صوتی (ضبط مصاحبه شفاهی ) و تصویری (مصاحبه و ضبط ویدیویی) دریافت می شود که در حدود 2700 ساعت نوار ویدیویی و 13000 ساعت  نوار کاست و 430000 برگ اطلاعات مکتوب در زمینه فراهم  شده است.

4- کنترل ها ی کمّی و کیفی اطلاعات جمع آوری شده
هدف از کنترل کمّی ، وصول اطمینان از کفایت ارتباط با منابع مشخص شده و اخذ اطلاعات از آنها است و کنترل کیفی نیز به منظور بررسی و ارزشیابی محتوای اظهارت منابع از چهار جنبه حفاظتی ، امنیتی ، نظامی ، عقیدتی و ادبی است. 

5- تشکیل پرونده های سرگذشت پژوهشی
در این مرحله اسناد و اطلاعات مربوط به هر شهید در یک پرونده جداگانه تنظیم و نگهداری شده و ضمن اینکه آماده بهره برداری های ادبی و هنری است ، جهت افزایش و تکمیل اطلاعات  همچنان باز می ماند.

6- گزیده نویسی
به منظور جلوگیری از افزایش بی مورد حجم پرونده ها و سهولت دسترسی به خاطرات و مطالب و نکات برجسته در این مرحله اقدامات زیر صورت می گیرد :
(1) شناسایی خاطرات برای استخراج و بازنویسی
(2) کد گذاری موضوعی برای سهولت کار پژوهشگران ، هنرمندان و نویسندگان.
(3) کنترل های چهار گانه
(4) تکمیل فرم های هشتگانه :این فرم ها که به هر پرونده و ضمیمه
می شود عبارت است از :
(1)- فرم مشخصات شهید (شامل اطلاعات شناسنامه ای و فردی )
(2)- فرم شماره یک شامل سرداران شهید محوری
(3)- فرم شماره دو ویژه سرداران شهید رده ی 2
(4)- فرم شماره سه مخصوص سایر شهدا    
مرحله دوم تبدیل محتویات نوارها از صوتی  و تصویری به کتبی (پیاده کردن)
مرحله سوم مکانیزه کردن شامل :

7- تمرکز اسناد و اطلاعات
یکی از اقدامات کنگره در این زمینه جمع آوری متمرکز اسناد کتبی ، صوتی و تصویری مربوط به شهدای استان است. این اسناد که به دلایل گوناگون غالباً در سازمان های مختلف و حتی در سراسر کشور پراکنده بود ، شناسایی و جمع آوری شده و بالغ بر 40000 صفحه مکتوبات ، حدود 200 ساعت نوار ویدئویی و 3000 ساعت نوار صوتی می گردد که تنها 50 ساعت آن متعلق به سردار شهید برونسی است.

8- همکاری با سایر اشخاص ، سازمان ها و موسسات فرهنگی 
تلاش جمع آوری ، بنیان و مقدمه نشر و ترویج فرهنگ شهادت است. بنابراین یکی از اقدامات در این حوزه همکاری با سازمان ها ، نهاده ها ، موسسات علمی و فرهنگی ، رسانه ها ونشریات و هنرمندان و نویسندگان و پژوهشگران است . که به دو شکل صورت می گیرد :
یکی در اختیار قرار گرفتن یا بخشی از پرونده و دیگری هماهنگی با  راویان و سایر منابع انسانی مربوط ، به منظور برقراری ارتباط و گفتگو .

ویژگی پرونده های سرداران شهید
چنین تصور می شود که شهدا در رتبه ای قرار دارد که ما اجازه تفاوت و  تبعیض بین آنان نداریم اما صرف نظر از اینکه آن عزیزان نیز مانند انبیا و اولیا نسبت به یکدیگر دارای مراتب و مقامات متفاوتی هستند.
دلایل زیر ما را به این امر وا می دارد که پرونده را به دسته ها و انواع متفاوت تقسیم کنیم :
 
1- محدودیت زمانی وعدم فرصت برای انجام کار همه شهدا
2-فراوانی آثار مکتوب ،صوتی و تصویری ،تعداد منابع وحجم بیشتر یافته ها در پژوهش های مربوط به سرداران شهید
3-حضور طولانی ونقش ممتاز برجسته آنان در عرصه های دفاع مقدس وقبل از آن.
بنابراین وبر اساس سیاست های کنگره ضمن احترام شایسته وتکریم وتجلیل از تمام بیست و سه هزار شهید استان این عزیزان به سه گروه زیر تقسیم شده اند:

اول:سرداران شهید محوری که 18نفریعنی:شهیدکاوه،شهیدکلاهدوز  شهید صیاد شیرازی و...هستند.
دوم:سرداران شهید رده ی 2 که تعداد انها حدود 430 نفر است.
سوم:سایر شهدا یعنی بیش از 22500شهیددیگر از  استانهای خراسان.این تقسیم بندی  کم بیش موجب تفاوت کار در حوزه های ادبی و هنری وهمایشی نیز می گردد، ودرجای خود بدان اشاره می شود.
بهر حال پرونده های سرداران شهید دارای سه بخش به شرح زیر است:
1- کتاب اول شامل اسنادوآثاری که از خود شهید به جامانده

و عبارت است از:فیلم،عکس ها ،نوارهای صوتی و تصویری دست نوشته ها وامثال آنها.
2-کتاب دوم،شامل منابعی که از شهید روایت کرده یا درباره ی او اظهار نظر نموده اند.
3-کتاب سوم،شامل مصاحبه ها واظهار نظر ها درباره شهیداست.
بخش اخیر از حیث کلیات مشابه پرونده های سایر شهدا است، جز اینکه بنا به دلایلی که ذکر شد تفاوت هایی دارد.

(5)- فرم شماره چهار یا اسناد که در آن واقعیت و سندیت وصیتنامه ، دستنوشته ها ، نامه ها ، دفترچه خاطرات و آثار غیر مکتوب اشیا و وسایل شخصی شهید تایید می شود.
(6)- فرم شماره پنج که در آن آثاری از شهید در اختیار سایر ارگانها قرار دارد گزارش می شود.
(7)- فرم شماره شش که رسید دریافت اطلاعات است.
(8)-فرم شماره هفت یا فرم رسید منابع که در آن زمان و مکان مصاحبه و منابع آن ذکر می شود.
تعداد پرونده های گزیده نویسی شده تاکنون به 8000 مورد می رسد
فرآیند سازماندهی و نگه داری اسناد صوتی و تصویری  انبوه نوارهای صوتی و تصویری حاصل از تلاش جمع آوری طی سه مرحله زیر سازماندهی و نگهداری می شود :
مرحله اول ایجاد شناسنامه نوارها شامل :
1- تشخیص میزان کیفیت صدا و تصویر
2- خلاصه محتویات
3- تشخیص مصاحبه شونده و مصاحبه کننده
4- تاریخ و زمان ثبت